Katarzyna Szyngiera: Bardzo konkretnie znaczy

Wrocławski Teatr Współczesny przedstawia na scenie kolejne teksty Helmuta Kajzara. Z Katarzyną Szyngierą, reżyserką „Jak to dobrze, że mamy pod dostatkiem”, które powstało na podstawie: „+++” [Trzema krzyżykami] i „Ciągu dalszego” rozmawia Daniel E. Groszewski.

Prapremiera spektaklu: sobota – 7 maja 2016 roku.

Dlaczego pani wybrała akurat te dwa utwory Kajzara? Była jakaś sugestia, czy coś w pani zagrało?

KATARZYNA SZYNGIERA: – Dokładanie na takiej zasadzie. Czytając Kajzara [przy wyborze tekstów do czytania performatywnego na czterech aktorów i linoskoczka Nie ma nikogo bez niczego – dop. red.] to właśnie te dwa teksty bardzo mnie zainteresowały, a przede wszystkim zaintrygowało mnie, co by się stało, gdyby je przemieszać. Gdyby powiedzieć, że te mechanizmy rzeczywistości totalitarnej i rzeczywistości kapitalistycznej dzisiaj się gdzieś łączą. Trochę funkcjonujemy w jednych i drugich.

Czy myśląc o tym przedstawieniu, myślała pani jak o powiastce filozoficznej – zobaczcie tak to działa, pokażę wam jak to się łączy, czy po prostu coś nagle panią poruszyło?

Zdjęcie w kostiumach nie jest kadrem ze spektaklu
Zdjęcie w kostiumach „Jak to dobrze, że mamy pod dostatkiem” nie jest kadrem ze spektaklu. Zdjęcia | Daniel E. Groszewski

KATARZYNA SZYNGIERA: – Nie chodzi o to, żeby pokazać, że to się jakoś łączy, bardziej żeby pokazać opowieść o jednostce, która łamiąc schemat pewnej rzeczywistości wywraca świat, w związku z tym zostaje wykluczona z tej społeczności w ostatecznym wymiarze. Zostaje wyrzucona poza nawias.

Czy jeśli w obu rzeczywistościach nie idzie się na konformizm to się jest poza światem w którym funkcjonujemy?

KATARZYNA SZYNGIERA: – Coś na tej zasadzie. Mnie się po prostu wydawało, że te teksty Kajzara są bardzo aktualne i że one odnoszą się do współczesności wprost, choć nie są publicystyczne. I to też jest super, że to nie jest współczesny publicystyczny dramat, tylko że jest to bardzo poetyckie, bardzo formalne, proste, a jednocześnie bardzo konkretnie znaczy.

Na pewno pewne mechanizmy się powtarzają i pewne mechanizmy, które Kajzar opisał w 1972 roku, które wprost odnosiły się do systemu, który wtedy w Polsce był,  dzisiaj zadziwiająco wydają się być aktualne. Oczywiście trzeba samemu ocenić, czy ten tekst trąci myszką czy nie. W moim odczuciu nie.

Ile procent tekstu zostało wykorzystane z oryginału? Czy cokolwiek jest dołożone czy wszystko jest tekstem Kajzara?

KATARZYNA SZYNGIERA: – Wszystko jest z Kajzara. Jeśli chodzi o procenty to według mnie wykorzystana jest prawie połowa plus drobnostki z innych tekstów, ale to zaledwie kilka zdań. Wszystko jest kompilacją Kajzara.

 

Rozmawiał | Daniel E. Groszewski

 



Helmut Kajzar

JAK TO DOBRZE, ŻE MAMY POD DOSTATKIEM

na podstawie +++ [Trzema krzyżykami] i Ciągu dalszego

adaptacja: Iga Gańczarczyk
reżyseria: Katarzyna Szyngiera
scenografia: Agata Baumgart
reżyseria świateł i projekcje wideo: Marek Kozakiewicz
muzyka: Damian Pielka
ruch sceniczny: Cezary Tomaszewski
asystent reżysera: Marcin Łuczak
inspicjent: Halina Lis-Olszewska

OBSADA

Katia – Anna Kieca
Ewusia – Maria Kania
Nella – Ewelina Paszke-Lowitzsch
Bezimienny – Krzysztof Boczkowski
Student – Marcin Łuczak
Eden – Jerzy Senator
Faust-Mefisto – Maciej Tomaszewski
Jajczarz – Zdzisław Kuźniar

prapremiera: 7 maja 2016_ Scena na Strychu

W Ciągu dalszym, nie tylko za sprawą wspomnianego w podtytule sztuki ekskluzywnego domu towarowego [KaDeWe], ale przede wszystkim w odniesieniu do relacji międzyludzkich, drapieżnie i mocno wybrzmiewa dziś temat konsumpcji i kapitału. „Dom towarowy wszędzie naokoło” – pisze Kajzar, przyglądając się współczesnym wyrobnikom twarzy, wystawionej na pokaz ludzkiej dekoracji. Jakie społeczne koszty poniosą kolejne pokolenia, dla których życiowy horyzont stanowi TINA [„There is no alternative”], słynny slogan Margaret Thatcher dotyczący braku alternatywy dla globalnego kapitalizmu? Czy dziś możliwy jest w ogóle gest społecznej apostazji?

W Jak to dobrze, że mamy pod dostatkiem, wychodząc od tekstów Kajzara, testujemy sytuację, kiedy wewnątrz sprawnie działającego mechanizmu – społeczeństwa – pojawia się wirus. Czy organizm zdegeneruje się czy umocni? A może zwalczy chorobę poprzez wynalezienie kolejnej atrakcji, jeszcze bardziej szokującej i potwornej?



Przedsięwzięcia Wrocławskiego Teatru Współczesnego poświęcone osobie i twórczości Helmuta Kajzara od 2012 roku:

 

25 listopada 2012

Helmut Kajzar – ciąg dalszy
1. Projekcja filmu dokumentalnego Pauli Kajzar [2008] pt. wierzę w tę taśmę;
2. Samoobrona. Czyta Helmut Kajzar, słuchowisko;
3. Sceny dla Helmuta, performance Krzysztofa Zarębskiego – pioniera tej sztuki w Polsce, malarza, rzeźbiarza, scenografa, współtwórcy spektakli Kajzara – z udziałem Aleksandry Dytko, Edwina Petrykata, Teresy Sawickiej;
4. Strefy kontaktu. Kajzar – Zarębski, rozmowa Marcina Kościelniaka z Krzysztofem Zarębskim;

5. Helmut Kajzar – ciąg dalszy, instalacja aktorsko-medialna w reżyserii Teresy Sawickiej z udziałem współpracowników Kajzara: Bolesława Abarta, Elżbiety Golińskiej, Zdzisława Kuźniara, Marleny Milwiw, Edwina Petrykata i Teresy Sawickiej.

24 lutego 2013

  1. Dziecko szczęścia. Szkic do portretu Helmuta Kajzara, film dokumentalny TVP z 1994 r. Scenariusz i reżyseria: Andrzej Titkow;
  2. Promocja książek wydanych w grudniu 2012 r. przez korporację ha!art w Krakowie:

Marcin Kościelniak Prawie ludzkie, prawie moje. Teatr Helmuta Kajzara Marcina Kościelniaka i  Helmut Kajzar Koniec półświni. Wybrane utwory i teksty o teatrze Helmuta Kajzara, wybór i redakcja Marcin Kościelniak;

  1. Rozmowa prof. Jacka Kopcińskiego z Marcinem Kościelniakiem;
  2. Prezentacja warsztatu studentów wrocławskiej PWST przygotowanego w oparciu o sztukę Helmuta Kajzara Rycerz Andrzej przez Pawła Łysaka. Uczestnicy warsztatu: Justyna Ducka, Maja Rybicka, Lucyna Szierok, Joanna Opozda, Zofia Schwinke, Michał Lacheta, Karol Kadłubiec, Marcin Ochociński, Marcin Kaleta, Bartłomiej Gola, Radosław Drożdż.

14 kwietnia 2013

  1. Nie ma nikogo bez niczego – czytanie performatywne w reżyserii Katarzyny Szyngiery

na podstawie dramatu Helmuta Kajzara Wyspy Galapagos oraz fragmentów tekstów:

+ + + (Trzema krzyżykami), Samoobrona, Na pograniczu, Bieg życia, O cudach teatru Grotowskiego, Notatki z okresu prób Bolesława Śmiałego, Okrucieństwo. Pornografia. Sztuka, I co dalej po zagładzie?, Czerwone skały.

obsada:

Jerzy  – Michał Podsiadło
Krysia  – Anna Kieca
Andrzej  – Maciej Kowalczyk
Iza  – Iza Warykiewicz
Linoskoczek – Marcin Połoniewicz

  1. Dyskusja panelowa o „pograniczach” Kajzara. Prowadzenie – Krzysztof Czyżewski. Udział wzięli: Janusz Klimsza, Jerzy Kronhold, Mirosława Pindór.

17 maja 2014

Osmoza – zdarzenie sceniczne w ramach Nocy Muzeów, zorganizowane we współpracy

z Muzeum Narodowym we Wrocławiu – improwizacje na temat malarstwa Jana Dobkowskiego, Edwarda Dwurnika, Jerzego Nowosielskiego i Henryka Stażewskiego. Scenariusz spektaklu powstał na podstawie tekstów Helmuta Kajzara z książki Z powierzchni – szkice o teatrze. Reżyseria: Katarzyna Baraniecka, wideo-art: Jakub Lech, dźwięki: Adam Milwiw-Baron. Wystąpili Marta Malikowska i Krzysztof Kuliński.

7 czerwca 2014

Teatr meta-codzienny. Samoobrona. Magiczny manifest – cykl działań performatywnych przypominających ideę teatru meta-codziennego, którą powołał do życia Helmut Kajzar. Akcja miejska z udziałem kilkudziesięciu wolontariuszy inspirowana performansem Helmuta Kajzara i Krzysztofa Zarębskiego zrealizowanym w Biurze Wystaw Artystycznych „Awangarda” i Teatrze Współczesnym 5-8 maja 1981 r. Przygotowanie – Tomasz Cymerman.

14 czerwca 2014

  1. Premiera Paternoster Helmuta Kajzara w reżyserii Marka Fiedora;
  2. Odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej Helmutowi Kajzarowi w foyer WTW;
  3. Wernisaż wielkoformatowych fotografii Cezarego Chrzanowskiego, Marka Grotowskiego, Zdzisława Mozera, Wojciecha Plewińskiego i Grażyny Wyszomirskiej z dziewięciu przedstawień Helmuta Kajzara [jako autora i jako reżysera] zrealizowanych na scenie przy ul. Rzeźniczej.

19 czerwca 2014

Wycieczka autokarowa na Śląsk Cieszyński śladami Helmuta Kajzara i bohaterów sztuki Paternoster.


17 października 2015

Galeria „Awangarda” BWA Wrocław oraz przestrzeń miejska, Teatr meta-codzienny. Kajzar. Inspiracje – scenariusz, aranżacja przestrzeni, reżyseria: Tomasz Cymerman. Performans z udziałem wolontariuszy inspirowany manifestem Helmuta Kajzara oraz akcjami Kajzara i Krzysztofa Zarębskiego zrealizowanymi w 1981 roku w Galerii „Awangarda” BWA i w Teatrze Współczesnym.