Na koniec roku postanowiliśmy przedstawić pięć książek Wydawnictwa Książkowe Klimaty, obok których ciężko przejść obojętnie.

*

Pandelis Prevelakis, Kronika pewnego miasta, seria: Greckie Klimaty, przeł. Janusz Strasburger.

prevelakis

Obok Niewidzialnych miast Italo Calvino jedna z najpiękniejszych książek, których „bohaterem” jest miasto. Gdy Pandelis Prevelakis opuszcza Rethimno, nie przypuszcza, że to kreteń­skie miasteczko, zacznie wkrótce chylić się ku upadkowi. Wracając po kilku la­tach w rodzinne strony okazuje się, że czas dawnej świetności minął bezpow­rotnie. Miejsce, które autor znał jako młodzie­niec, istnieje już tylko w jego pamięci.

Dzięki wspomnieniom miasto odżywa i pojawia się w pełni swego blasku. Prevelakis buduje jego obraz za pomocą anegdot przeplatanych obrazami, wspomnieniami i zapachami. Bar­dziej niż faktyczną kro­nikę, jego opowieść przypomina miłosną elegię, w której z gorzką me­lancholią i nostalgią przywołuje obrazy minionego piękna.


Pavol Rankov, Zdarzyło się pierwszego września (albo kiedy indziej), seria: Słowackie Klimaty,  przeł. Tomasz Grabiński.

rankov_KK_front

Absolutny czytelniczy „must have” tego roku, powieść laureata Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus”. Pierwszy września 1938 roku. Basen w Levicach gdzieś w centrum Europy. Trzech nastolatków – Węgier, Czech i Żyd – organizuje prywatne zawody pływackie. Nagrodą dla zwycięzcy będzie prawo do ubiegania się o względy pięknej rówieśniczki Márii. Peter, Jan i Gabriel nie wiedzą jednak, że ich wyścig będzie trwał przez kolejne 30 lat. Młodzieńcza miłość zmieni życie całej czwórki. Fascynacji jedną kobietą nie przerwą ani wojna, ani pierwsze dwie dekady komunistycznych rządów w Czechosłowacji, choć historia i polityka wystawią ich przyjaźń na ciężką próbę. Losy głównych bohaterów przeplatają humorystyczne epizody, w których gościnnie pojawiają się autentyczne postaci historyczne takie jak Miklós Horthy, Jozef Tiso, Klement Gottwald czy Iwan Koniew.

Najlepsza słowacka książka ostatnich lat, uhonorowana Europejską Nagrodą Literacką 2009 r. oraz Nagrodą Czytelników dziennika „SME”. Tłumaczona na język czeski, węgierski i chorwacki, w 2010 r. trafiła na deski Słowackiego Teatru Narodowego.


Pavel Vilikovský, Okrutny maszynista, seria: Słowackie Klimaty, przeł. Tomasz Grabiński, Justyna Wodzisławska.

maszynista-frontNie będziemy Vilikovskiego nazywać środkowoeuropejskim Borgesem, bo nie ma takiej potrzeby. To pisarz w rodzimej Słowacji uznany: redaktor, tłumacz, prozaik, laureat wielu prestiżowych nagród literackich. „Okrutny maszynista” to zbiór wyjątkowy i jednocześnie bardzo dla Vilikovskiego charakterystyczny, co świetnie podsumował Paweł Paliński: „Vilikowsky pisze wyjątkowo wytrawnie, przy tym niezwykle treściwie. Posiada też rzadką umiejętność: potrafi malować wspaniałe sceny przy użyciu prostych wydawałoby się środków formalnych. Piękne i mocne zdania to piękne i mocne fundamenty dla naszej wyobraźni. I tak jak tytuł tego zbioru sugeruje, maszynistą jest okrutnym, bez mrugnięcia okiem zabiera nas w prawdziwie bezprecedensową przejażdżkę. […] Ta cienka jak na obecne standardy książeczka objawia nam wprost moc literatury, która tkwi w słowach a nie objętości”.


Jan Balabán, Zapytaj taty, seria: Czeskie Klimaty, przeł. Olga Czernikow

balaban2d

Kiedy Jan Niedomny umiera, troje jego dorosłych dzieci próbuje zrekonstruować rodzinną historię i rozliczyć się z przeszłością. Prawda o ich ojcu okazuje się jednak inna od tej, którą pielęgnują we wspomnieniach. Hans, Emil i Katarzyna mierzą się ze stratą i zadają pytania, na które odpowiedzieć mógłby tylko sam Jan.

Książka Jana Balabána to opowieść o pustce, która wdziera się w nasze życie wraz ze śmiercią najbliższej osoby, i o odwadze, jaką trzeba w sobie odnaleźć, by pokonać rozpacz. Historia utkana z monologów bohaterów, ich snów, wizji i wspomnień mogłaby się zdarzyć wszędzie, nie tylko na czeskim Śląsku. Zapytaj taty to historia odkrywania własnej tożsamości i nadziei, jaka płynie ze spotkania z drugim człowiekiem.

Powieść ukazała się po śmierci autora i została jednogłośnie uznana przez krytykę za jedno z najważniejszych dzieł literatury czeskiej ostatniej dekady. W 2010 r. zyskała nagrodę Magnesia Litera w kategorii Książka Roku, pierwsze miejsce w ankiecie „Lidovych novin” oraz tytuł Książki Roku przyznawany przez tygodnik „Respekt”.


Jaroslav Rudiš, Cisza w Pradze, seria: Czeskie Klimaty, przeł. Katarzyna Dudzic

cisza_w_pradze_front

Muzyka jest ucieczką, bywa atakiem albo oddechem – mówią bohaterowie Ciszy w Pradze. To również bicie serca w rytmie techno, tło dla seksu, podróży, rozmów i rozstań. Nie ma absolutnej ciszy – powtarzają niezależnie od siebie Petr, Vanda, Hana i Vladimír – zawsze coś gdzieś słychać. To przeszkadza, odrywa nas od samych siebie i dlatego Vladimír nosi przy sobie ostre nożyczki: jest gotów podarować innym szansę na wolność.

Hana odkrywa zmysłowość i zmienia szpilki na rozdeptane trampki. Zza szyb kabiny motorniczego Petr ogląda dziewczyny, złodziei i śmierdzącą Pragę: miasto-muzeum w stanie rozkładu. Vanda po raz pierwszy smakuje gorycz rozczarowania, maskuje żal tatuażem, działką białego proszku i szybkim seksem. Na ekranach telewizorów rozgrywa się wojna, bez jednego krzyku, zupełnie niema.

Jaroslav Rudiš gra na wielu emocjach, z niezwykłą wrażliwością odkrywa świat, który uznajemy za własny: szybki, hałaśliwy, pełen jazgotu i pusty zarazem. Co delikatnego w nas pozostało?

Autor | KM


Festiwal Dramatu STREFY KONTAKTU